JE HEBT ONS GEHACKT

emoji

Dan is deze conferentie echt wat voor jou!

Lespakket | Fake news, media & politiek | Les 4 Herkennen van nepnieuws

Trolls, fakenews, filterbubbels en alternatieve feiten. Prik daar als MBO-student nog maar eens doorheen op zoek naar eerlijke verkiezingsinfo. En politiek is al lastig te begrijpen zónder nepnieuws.

Lespakket | Fake news, media & politiek | Les 4 Herkennen van nepnieuws
Tijdsduur:
60 min.
Mbo-niveau:
2 - 3 - 4
Benodigdheden:
Betrouwbare informatie of toch fake? 10 vragen die je op weg helpen, (lege) Ansicht-kaarten
In te zetten bij:
Burgerschap / Nederlands / SLB

Competentie

Gebruik

Strategie

Thema

Nieuws en informatie verwerken

Lesdoelen

  • De student leert onderscheid te maken tussen betrouwbaar en nep nieuws.
  • De student kent de 10 vragen die je op weghelpen bij het herkennen van nepnieuws

Te leveren producten

Een ansichtkaart met een lesevaluatie

Beginsituatie

Je hebt al drie lessen uit het lessenpakket ‘fake news, media & politiek’ behandeld. In de eerste drie lessen heb je vooral met de studenten gekeken naar hoe je nieuws tot je neemt en wat het met je doet. Dit had vooral betrekking op de competentie ‘Begrip’ uit het Mediawijsheid Competentiemodel.

In deze les ga je met de studenten samen nieuws analyseren. Dit heeft betrekking op de competenties ‘Strategie’ en ‘Gebruik’ uit het model.

Les 1, Hoe beinvloedt een politieke mediacampagne jouw stemgedrag
Les 2, Filterbubbel
Les 3, Iedereen opiniemaker
Les 4, Herkennen van nepnieuws
Les 5, Nepnieuws, hoe maak je het

Vooruitkijken - 20 min

Voorkennis activeren

Activeer de voorkennis van de studenten door te vragen wat zij al weten over nepnieuws en de verkiezingen in Amserika. Je kunt dit noteren in een woordspin of werken met de digitale tool Mentimeter.

Instructie
Na de verkiezingen in Amerika was er veel kritiek op de manier waarop media hun werk hadden gedaan. Er was sprake van veel nepnieuws, en we zagen meer dan ooit dat door algoritmes jouw wereldbeeld alleen maar wordt bevestigd op sociale media. Ook de inzet van social bots, dit zijn computers die automatisch berichten maken voor op sociale media, zorgen voor een vertekende werkelijkheid. In het eerste debat rondom de Amerikaanse verkiezingen tussen Hilary en Trump was Hillary de winnende partij, maar op internet leek dat Trump te zijn.

Afgelopen maart gingen we in Nederland ook naar de stembus. De angst voor invloed op de verkiezingsuitslag door nepnieuws en inmenging van trolls en bots was groot. Na de verkiezingen bleek echter dat Nederland daar (vooralsnog) aan is ontsnapt. Over het gebruik van bots in Nederland is nog weinig bekend. Wel kwam DENK in opspraak door het gebruik van trollen en viel het op dat tweets van DENK-partijleider Tunahan Kuzu door bots werden geretweet. De partij gaf toe de trollen te hebben ingezet, maar ontkent het gebruiken van bots (bron). In het artikel van NOS vind je een kort en bondige uitleg in een video over hoe trollen en bots (samen)werken.

 

Opvallend was verder dat sommige onwaarheden wel erg vaak gedeeld werden, maar dan doordat ze daadwerkelijk als zodanig waren benoemd. De Telegraaf schreef over de ‘nepfoto’ van Pechtold tussen moslims (68.00 keer gedeeld) die voor invoering van de sharia pleiten, NRC over de ‘nepaanhang’ van DENK (61.00 keer). En debestesocialmedia.nl had een klikhit (9.900 keer gedeeld) met grappen over Wilders’ onjuiste uitspraak op de Duitse tv dat Fortuyn door een ‘radicale moslim’ vermoord was.

Nep nieuws speelde dus wel een rol deze verkiezingscampagne, maar niet omdat we er massaal in trappen.

21 maart gaan wij weer naar de stembus. Nu voor de gemeenteraadsverkiezingen en het referendum. In november waarschuwde Minister Ollongren (Binnenlandse Zaken) voor inmenging door verspreiding van ‘nepnieuws’. Volgens Ollongren proberen Rusland en andere landen verkiezingen of andere interne aangelegenheden te beinvloeden met nepnieuws (bron). Het doel van Rusland is het veroorzaken van onrust en onenigheid in Europa.

Bespreek met studenten wat ze van de bewering van Minister Ollongren vinden. Vinden ze dit schokkend? Zijn ze zelf wel eens in nepnieuws getrapt?


Extra

Grappig genoeg bleek de oproep van minister Ollongren ook een soort nepnieuws te zijn op ironische manier. Ken je deze video van Zondag met Lubach? Russisch nepnieuws. Weeg voor je eigen studenten af of je bovenstaande toevoeging ook met ze behandeld. Het is in ieder geval interessant om aan te geven hoe lastig definieerbaar ‘nepnieuws’ is.

Wat hebben we geleerd van de verkiezingen in Amerika en de verkiezingen in Nederland vorig jaar? Waar moet je op letten om nepnieuws te herkennen?

Uitvoering - 30 min

Basisopdracht

Opdracht 1
Hoe kun je zien of iets echt of nep nieuws is?

Het Belgische Kenniscentrum Mediawijsheid ontwikkelde op basis van de checklist van Nieuws in de klas Nederland en in samenwerking met StampMedia het affiche met 10 vragen die je op weg helpen bij het beoordelen van nieuws. Dit affiche is te downloaden via deze link.

Gebruik deze bij het bekijken van onderstaande video’s of gebruik de items van Channel 6 Fake News.

Video 1 nep of echt? (bron)

Achtergrondinformatie

Video 2 nep of echt?

Gebruik het affiche met de 10 vragen om te beoordelen of het nieuws betrouwbaar is of fake.

Laat studenten in duo’s a.d.h.v. 10 vragen de video’s beoordelen. Bespreek in de klas wat ze hebben gevonden en wat zij denken.

 


Opdracht vereenvoudigd – Extra uitleg

 

Bij opdracht 1

Licht de 10 vragen van het Belgisch Kenniscentrum toe met concrete voorbeelden.

 

Opdracht vereenvoudigd

Behandel de eerste video klassikaal. Neem de 10 vragen samen met de studenten door.


Verdiepingsopdracht


Opdracht 2

Claire Wardle, uitvoerend direceur bij First Draft, is een van ’s werelds beste experts op het gebied van user-gegeneraliseerde content. User-gegeneraliseerde content is content die geproduceerd wordt door de gebruiker van het platform in plaats van door een redactie of het platform zelf. Zoals dit o.a. op sociale media gebeurd.

In haar artikel “Fake News. It’s complicated” legt zij uit wat zij verstaat onder ‘fake news’. In totaal onderscheidt zij zeven problematische vormen van misleidende informatie:

  1. Satire of parodie. Voorbeelden de Speld en Zondag met Lubach.
  2. Foutieve connectie. Titels, afbeeldingen die geen link hebben met de content
  3. Misleidende informatie. Informatie om iets of iemand in een bepaalde andere context te framen. Voorbeeld twitterbericht van Geert Wilders over Alexander Pechtold.
  4. Foutieve context. Het gebruik van orginele/authentieke content maar in een foutieve context.
  5. Bedrieglijke content. Wanneer originele bronnen geïmiteerd worden. Voorbeeld Donald Trumps uitspraak in People Magazine.
  6. Gemanipuleerde content. Wanneer originele content of beelden worden gemanipuleerd om te misleiden.
  7. Gefabriceerde content. Nieuwe content creëren die volledig fout is.

Laat studenten zoeken naar voorbeelden van de zeven problematische vormen van misleidende informatie van het artikel van Claire Wardle. De voorbeelden met korte toelichting waarom ze daar een voorbeeld van zijn, leveren ze bij de docent in.

Terugkijken - 10 min

Ansichtkaart[i]

 

Iedere student krijgt een ansichtkaart welke ze moeten sturen aan een familielid, net alsof ze op vakantie zijn. Op de ansichtkaart moeten ze kort samenvatten wat ze deze les hebben meegemaakt. Wat de hoogtepunten waren, maar ook wat de dieptepunten waren. Naast het korte verhaal moeten de studenten ook een temperatuur aangeven en een tekeningetje voor het bijpassende weer. Vonden zij het bijvoorbeeld een fantastische les, dan zal er een zonnetje met 30 graden getekend worden. Vonden zij de les niet leuk, dan tekenen de studenten een regenwolk met 10 graden al temperatuur.

 

Het is de bedoeling dat de student op een zo eerlijk mogelijke manier de kaart stuurt alsof zij deze ook echt naar een bekend familielid zouden toesturen. Na het invullen worden de kaarten aan de docent overhandigd. Deze heeft vervolgens een goed inzicht in hoe de studenten de les hebben ervaren.

Kijk voor meer inspiratie voor activerende werkvormen op www.activeerjeles.nl

 

 

Onze lessen vallen onder de Creative common licentie