JE HEBT ONS GEHACKT

emoji

Dan is deze conferentie echt wat voor jou!

Les 2 | Waarde van informatie

Deze les is onderdeel van de lessenserie ‘Mediawijsheid voor niveau 1 en 2’. De studenten maken een video met een nieuwsitem. Als de items af zijn, beoordelen ze van elkaar of het echt of nepnieuws is.

Les 2 | Waarde van informatie
Tijdsduur:
120 min.
Mbo-niveau:
1 | 2
Benodigdheden:
Laptops | Telefoon/camera
In te zetten bij:
Mediawijsheid | Burgerschap

Competentie

Thema

Informatievaardigheden.

Lesdoelen

  • De student kan beschrijven wat nepnieuws is;
  • De student kan nepnieuws herkennen;
  • De student kan de stappen om nepnieuws te herkennen benoemen;
  • De student kan een filmpje maken over nepnieuws.

Te leveren producten

Video over nepnieuws.

Beginsituatie

De student heeft in les 1 uit deze reeks geleerd wat mediawijsheid is en heeft een video gemaakt over een thema passend bij mediawijsheid.

In deze les wordt ingegaan op nepnieuws. De student heeft deze term in de media voorbij horen komen en kan er een voorstelling van maken, maar heeft hier niet eerder les over gehad.

Vooruitkijken - 20 min

De docent start de les met een woordspin. Hiervoor kun je gebruikmaken van het programma whiteboard.fi, maar je kunt er ook voor kiezen op het bord te schrijven.

In het midden van de woordspin staat “nepnieuws”. De studenten benoemen waar zij aan denken bij het woord nepnieuws.

De docent benoemt wat nepnieuws betekent:

Nepnieuws is misleidende en onjuiste informatie, die wordt verspreid om geld te verdienen of om je mening te beïnvloeden (Bron: mediawijsheid.nl/nepnieuws)

Opdracht 1: Pizzagate (15 min.)

De docent vraagt aan de studenten of zij weleens hebben gehoord van pizzagate. Naar aanleiding van de korte tekst die hieronder staat, legt de docent uit wat pizzagate is.

Dat nepnieuws grote invloed kan hebben, bleek tijdens de Amerikaanse verkiezingen van 2016. Google, Twitter en Facebook kregen het verwijt dat ze nepnieuws de vrije loop hadden gelaten. Door die desinformatie zouden de Amerikanen hun stem hebben laten beïnvloeden en kon Donald Trump president worden.

Een van die nepberichten ging over de prominente rol van Hillary Clinton in een pedofielennetwerk. Het netwerk zou gerund worden vanuit een lokale pizzeria in Washington. Dit bericht had heftige gevolgen. Het leidde tot een schietpartij in de pizzeria. De schutter wilde controleren of er kinderen werden vastgehouden als seksslaven.

Laat studenten reageren. Wat vind je van dit verhaal?

 

Uitvoering - 70 min

Uitleg (10 min.)

De docent vertelt hoe de studenten nepnieuws kunnen herkennen volgens de stappen die hieronder staan genoteerd.

Hoe herken je nepnieuws:

Stap 1. Wie is de afzender van het bericht?
Bestaat deze persoon echt? Kijk bij websites altijd de disclaimer of bij het kopje ‘over ons’. Kun je contact opnemen?

Stap 2. Welke intentie heeft de afzender?
Waarom heeft diegene het artikel geschreven? Voor wie is het geschreven? Welke (politieke, financiële of andere) belangen heeft de afzender? Of is het bedoeld als satire?

Stap 3. Welke techniek is er gebruikt?

  • Hoe wordt er ingespeeld op emotie?
  • Worden er zaken weggelaten?
  • Wordt er een autoriteit aangeroepen?
  • Welk camerastandpunt wordt gebruikt?
  • Welke beelden worden getoond met welke muziek erbij?
  • Worden er veel hoofdletters en uitroeptekens gebruikt in een krantenkop?

Stap 4. Kun je het verifiëren?
Is het alleen buzz op sociale media, of zie je het ook in de meer gerespecteerde media? Gaat het om een onderzoek? Controleer dan hoe het is onderzocht. Als de onderzoeker weinig mensen spreekt, is de kans klein dat die meningen voor heel Nederland geldt.

Stap 5. Welke bron is er gebruikt?
Nepberichten maken vaak gebruik van fictieve bronnen, dus kijk verder dan alleen een bronvermelding. Wordt de tekst en foto op dezelfde manier gebruikt als in de originele bron? Of is het bericht uit de context gehaald? Is er geen link naar de bron? Gebruik dan een zoekmachine om het op te zoeken. Bij voorkeur in een anoniem venster, om je filterbubbel te omzeilen.

Stap 6. Is het de hele waarheid en niets dan de waarheid?
Nepnieuws kan wel degelijk waarheden bevatten. Hoe meer waarheid er in een bericht zit, hoe overtuigender het lijkt. Controleer of een bericht de hele waarheid en niets dan de waarheid bevat.

Stap 7. Is er een interpretatie van andermans waarheid?
Zelfs feiten kunnen op verschillende manieren worden geïnterpreteerd. Daarmee zijn ze nog niet fake.

Stap 8. Check ook foto’s en video’s.
Bij nepnieuws wordt vaak gebruik gemaakt van een willekeurige afbeelding die min of meer het nieuws representeert. Ook kunnen beeld en geluid worden gemanipuleerd waardoor de werkelijkheid wordt verdraaid.

 


Verdiepingsopdracht

Bij deze opdracht zit een wedstrijdelement. De studenten gaan op internet op zoek naar nepnieuws. Als de studenten een artikel of video hebben gevonden dan sturen ze dit naar de docent via mail, Microsoft Teams etc. De student die als eerste een artikel of video heeft gestuurd, wint.

Als de studenten na 5 minuten niks hebben ingeleverd krijgen zij een tip

  • Tip 1: Typ “voorbeelden nepnieuws” in google.

Als de studenten na 10 minuten niks hebben gevonden dan krijgen zij een tweede tip.

  • Tip 2: Typ “voorbeelden nepnieuws” in google en zet je optie op video.

Na 15 minuten krijgen de studenten de laatste tip

  • Typ “nepnieuws sites” in google.

Als de studenten allemaal een artikel hebben gevonden beantwoorden de studenten deze vragen in een word document:

  1. Waarom denk je dat het bericht nepnieuws is?
  2. Wat valt je op aan de foto’s of video’s?
  3. Wie is de bron van het bericht?
  4. Waar komt het bericht vandaan? Welke website?
  5. Wie heeft het artikel geschreven?

Opdracht: video maken (30 min.)

De studenten gaan in tweetallen een filmpje maken met een (nep)nieuwsitem.  Een aantal groepjes gaan een filmpje maken met echt nieuws en een aantal groepjes gaan een filmpje maken met nepnieuws. Als de filmpjes af zijn gaan de studenten van elkaar beoordelen of het echt of nepnieuws is.

  1. Verzin een verhaal of gebruik een bestaand verhaal.
  2. Zet het verhaal om in een kort script voor je video.
  3. Film het verhaal. Het filmpje duurt minimaal 2 minuten en maximaal 5 minuten.
  4. De student stuurt het filmpje naar de docent. (Via Whatsapp, Microsoft teams of ander programma)


Video’s bekijken (30 min.)

De docent laat de filmpjes van de studenten klassikaal zien. De studenten moeten aan het eind van elk filmpje raden of het echt of nep nieuws is.

Tip: Als de docent er een spelelement aan toe wilt voegen kan de docent turven per groepje hoeveel punten er zijn behaald.

Terugkijken - 30 min

De studenten maken een evaluatie via Microsoft Forms of Mentimeter. De docent maakt de evaluatie en verwerkt deze vragen in de evaluatie:

  1. Wat is jou het meest bijgebleven van de les?
  2. Beschrijf hoe de samenwerking verliep tijdens de les.
  3. Beschrijf wat nepnieuws betekent.
  4. Beschrijf hoe je nepnieuws kan herkennen.
  5. Schrijf de stappen op hoe je nepnieuws kan herkennen.

Dit is een product van het Practoraat Mediawijsheid. Onze lessen vallen onder de Creative commons licentie