Terug

Online pesten 1 |  Introductie

In de praktijk bereiken meldingen van online pesten de school vaak pas wanneer een situatie al geëscaleerd is en er spanningen zijn ontstaan binnen een klas of opleiding. De gevolgen zijn meestal aanzienlijk voor de betrokken studenten, voor de groep en voor de medewerkers die ermee te maken krijgen. Veel docenten geven aan dat de online wereld voor hen ongrijpbaar voelt.

Uit het onderzoek blijkt dat de belangrijkste stap niet is om studenten te vertellen hoe ze zich moeten gedragen, maar om ruimte te creëren voor open gesprekken. Wanneer studenten zich veilig voelen om lastige situaties te delen, kunnen problemen eerder worden herkend en ontstaat er een positievere en veiligere groepssfeer. Deze lessenserie is ontwikkeld om daarbij te helpen.

Onderwerp

Online pesten

Competentie

Reflecteren op mediagebruik

Benodigdheden

In te zetten bij

SLB

Lesdoelen

Na de les kunnen studenten:

  • begrijpen studenten waarom online gedrag relevant is voor hun eigen leven én hun toekomstige beroep in Zorg & Welzijn;
  • kunnen studenten beschrijven hoe je op een respectvolle en veilige manier in gesprek kunt gaan over online situaties;
  • herkennen studenten dat iedereen tegen lastige online situaties aanloopt;
  • ontstaat er een open sfeer waarin uitwisseling centraal staat, niet theorie.

Te leveren producten

Beginsituatie

Je wil het thema online pesten bespreekbaar maken voor studenten, maar hebt hier nog niet eerder aandacht aan besteed.

Lessenserie
Deze les is onderdeel van een lessenserie:

 

Deze lessenserie kan op verschillende manieren worden ingezet:

  • Je kunt alle lessen achter elkaar behandelen en er één complete les van maken;
  • Je kunt lessen op zichzelf (op volgorde) gebruiken, zodat het onderwerp vaker terugkomt;
  • Je kunt de mini-lessen gebruiken als je af en toe tijd over hebt (variërend in lengte) om het onderwerp levend te houden.

Vooruitkijken - 5 min.

Deze les opent het thema online gedrag op een laagdrempelige, gesprekgerichte manier. Er wordt niet gedoceerd, geen theorie uitgelegd, en studenten hoeven niets persoonlijks te vertellen.

De docent schetst kort:

  • Online en offline lopen door elkaar. Wat in groepsapps gebeurt, beïnvloedt hoe studenten zich voelen, samenwerken en in de klas staan.
  • Misverstanden, screenshots, grapjes die te ver gaan of subtiele uitsluiting komen veel voor.
  • Deze situaties spelen óók later in het werkveld Zorg & Welzijn: je werkt met mensen, emoties, kwetsbaarheid en communicatie — ook digitaal.
  • Als je online snel oordeelt, iemand buitensluit of iemand “dom” of “hoer” noemt, dan raakt dat aan je beroepshouding: straks werk je met cliënten die jou nodig hebben en zich veilig moeten voelen.

De docent benadrukt dat het gesprek veilig is: geen namen, geen persoonlijke bekentenissen, fictieve voorbeelden zijn prima.

 


 

Werkvormen

  • Plenair gesprek in een ontspannen sfeer (“kletsmoment”).
  • Studenten reageren alleen als ze willen; geen rondje verplicht.
  • Fictieve of algemene voorbeelden zijn voldoende.

Uitvoering - 20 min.

Terugkijken - 5 min.

Auteur:

Ingeborg van der Stuijt

Onderwijsinstelling:

ROC van Amsterdam MBO College West

Rol:

Leerwerkcoach

De docenten van het Practoraat Mediawijsheid & Burgerschap doen praktijkgericht onderzoek om nieuwe ideeën uit te proberen en kennis op te doen om de onderwijspraktijk te verbeteren. Online pesten wordt binnen het mbo vaak pas zichtbaar wanneer situaties al zijn geëscaleerd, met grote impact op studenten, klassen en medewerkers. Tegelijkertijd ervaren docenten de online leefwereld als ongrijpbaar en voelen zij zich onzeker om dit bespreekbaar te maken. Deze spanning vormde de aanleiding voor het ontwikkelen van een middel door Ingeborg van der Stuijt (ROC van Amsterdam, College West). Dit resulteerde in een praktische, laagdrempelige lessenserie met flexibel inzetbare minilessen die docenten ondersteunen bij het bespreekbaar maken van online gedrag en spanningen.

 

Wat was de aanleiding van je onderzoek?

Binnen de school komen signalen van online pesten vaak pas naar voren wanneer situaties al zijn geëscaleerd. De impact hiervan is groot voor studenten, klassen en medewerkers. Tegelijkertijd geven docenten aan dat zij de online wereld als ongrijpbaar ervaren en zich onzeker voelen om dit onderwerp bespreekbaar te maken in de klas. Deze combinatie vormde de aanleiding voor het onderzoek.

In welke context vond je onderzoek plaats?
Het onderzoek vond plaats binnen het mbo, met name in de context van SLB/mentoraat en studentbegeleiding. De focus lag op de klas en op docenten die geen specialist zijn in digitale veiligheid, maar wel dagelijks te maken krijgen met online spanningen tussen studenten.

Wat wilde je te weten komen?
Ik wilde inzicht krijgen in hoe online pesten de school binnenkomt, waarom dit vaak laat wordt gesignaleerd en wat studenten en docenten nodig hebben om online spanningen eerder en veiliger bespreekbaar te maken.

Wat wilde je opleveren?
Het doel was het ontwikkelen van een praktische, laagdrempelige lessenserie met korte minilessen die docenten flexibel kunnen inzetten om online gedrag en spanningen bespreekbaar te maken, zonder dat zij expert hoeven te zijn.

Hoe heb je je onderzoek aangepakt?
Het onderzoek is praktijkgericht uitgevoerd door gesprekken met docenten te combineren met literatuuronderzoek. Hierbij zijn onder andere het Digitaal Moreel Kompas en het Onderzoek Mediawijsheid 2022 – Omstandersgedrag geraadpleegd. De inzichten zijn vertaald naar concrete werkvormen voor de lespraktijk.

Waar liep je tegenaan?
Het was een uitdaging om de juiste balans tussen inhoud en eenvoud te vinden. Het onderwerp is complex, terwijl de lessen kort en toegankelijk moesten blijven. Daarnaast was het belangrijk om te voorkomen dat de lessen normerend of belerend zouden worden.

Wat gaf je energie?
Ik haalde energie ik uit het vertalen van onderzoek en praktijkervaringen naar kleine, herkenbare werkvormen die aansluiten bij de leefwereld van studenten en direct toepasbaar zijn voor docenten. Ik vond het heel leuk om te werken vanuit het idee dat ik een open gesprek wilde bewerkstelligen.

Wat hebben andere docenten aan je onderzoek?

Docenten krijgen concrete handvatten om online gedrag bespreekbaar te maken, eerder signalen op te vangen en bij te dragen aan een veiligere groepssfeer, zonder dat dit veel extra tijd of expertise vraagt.

Info leermiddel

Deze eerste les van de lessenserie introduceert het thema online pesten op een laagdrempelige en gespreksgerichte manier.

Publicatiedatum:

11 februari 2026

Laatst bijgewerkt:

30 maart 2026

Type:

Niveau:

Thema:

Tijdsduur:

Groepsgrootte:

Taxonomie van Bloom:

On / Offline:

Rollen:

Type video:

Dit is open leermateriaal van het Practoraat Mediawijsheid en vallen onder de licentie Creative Commons CC BY-NC-SA 4.0

Info leermateriaal

Deze eerste les van de lessenserie introduceert het thema online pesten op een laagdrempelige en gespreksgerichte manier.

Publicatiedatum

11 februari 2026

Laatst bijgewerkt

30 maart 2026

Type

Niveau

Thema

Tijdsduur

Groepsgrootte

Taxonomie van Bloom

On / Offline

Zes rollen van de docent

Type video

Dit is open leermateriaal van het Practoraat Mediawijsheid & Burgerschap en vallen onder de licentie Creative Commons BY-NC-SA 4.0

Gerelateerd materiaal:

Telefoonfuik

Dit werkboek (met bijbehorende docentenhandleiding) is ontworpen als instrument om het telefoongebruik van studenten inzichtelijk te maken. Door middel van gerichte opdrachten en reflectievragen analyseren studenten hun eigen gedrag.

Programmeren met ChatGPT

Deze uitwerking toont hoe ChatGPT is gebruikt om te leren programmeren, met als resultaat een bronvermeldinggenerator die studenten automatisch helpt bij het correct vermelden van bronnen.

Online pesten 5 |  Hoe kan een situatie lopen?

De laatste les in deze serie bespreekt drie uitkomsten van een online situatie: escalatie, de-escalatie of niets doen. Wat gebeurt daarbij? Welke keuzes leiden tot welke uitkomst?