Terug

Prebunking

Desinformatie is niet nieuw, maar verspreidt zich sneller dan ooit. Daarom is het belangrijk dat mensen leren hoe ze desinformatie kunnen herkennen.

In plaats van desinformatie achteraf te weerleggen (debunking), richt prebunking zich op preventie. Door mensen vooraf kennis te laten maken met veelgebruikte desinformatie-strategieën, herkennen zij deze later sneller.

Deze kaartenset behandelt vijf veelvoorkomende strategieën. Elke kaart bevat een korte animatie en een uitleg van de strategie

  • Zondebok-denken
  • Aanval op de persoon
  • Incoherentie
  • Emotie
  • Vals dilemma

Auteur:

Bram Jongejan

Onderwijsinstelling:

Mediacollege Amsterdam – mbo

Rol:

MBO College Hilversum | ROC van Amsterdam

Het Practoraat Mediawijsheid & Burgerschap voert praktijkgericht onderzoek uit om nieuwe ideeën te testen en kennis te vergaren ter verbetering van de onderwijspraktijk. Bram Jongejan
onderzocht hoe docenten binnen het onderwijs kunnen omgaan met studenten die informatie uit dubieuze bronnen gebruiken. Aanleiding voor het onderzoek was de onzekerheid die onder collega’s leefde over hoe zij deze situaties het beste kunnen benaderen. Bram ontwikkelde een didactisch middel dat docenten ondersteunt bij het bespreekbaar maken van desinformatie.

Wat viel je op in de praktijk waardoor je met dit thema aan de slag wilde?
Veel onzekerheid onder collega’s over hoe zij om moeten gaan met studenten die informatie uit volgens hen dubieuze bronnen halen.

Wat wilde je te weten komen voordat je kon beginnen met iets ontwerpen?
Eigenlijk vooral wat hierover al bekend was. Erg verassend was de analogie met vaccinaties die ik aantrof.

Voor wie heb je iets ontworpen?
Het is een didactisch middel, dus in die zin is het voor docenten die het kunnen inzetten in hun onderwijs. Maar wanneer dat op de juiste manier gebeurt, dan is het natuurlijk uiteindelijk de student zelf die er voordeel aan heeft.

Hoe heb je de doelgroep en stakeholders bepaald en hoe heb je die bij dit ontwerp betrokken?
Uiteindelijk zijn het docenten die het moeten toepassen en de studenten die ermee aan het werk gaan. Daarmee viel de keuze al vrij snel op hen beiden.

Wat gaf je energie?
Wanneer tijdens het proces ik een afslag in werd bewogen die ik niet vooraf had voorzien. Deze kleine ‘verrassingen’ bleven mij nieuwsgierig houden. Het ligt voor mij daarmee naast het theoretische en praktische, ook in het creatieve aspect van deze manier van onderzoek doen.

Wat neem je mee voor een volgend ontwerpproces?
Meer vertrouwen hebben in het proces dat leidt tot iets, ook al is dat vooraf nog ongewis.

Aan welke verandering hoop je bij te dragen met dit ontwerp?
Het ontwerp is slechts een van de vele zachte druppels op een harde steen, maar ik hoop wel dat het een stapje in de richting is naar het versterken van weerbaarheid van studenten tegen desinformatie.

 

Info leermiddel

Deze kaartenset helpt studenten desinformatie beter te herkennen door hen vooraf kennis te laten maken met vijf veelgebruikte desinformatiestrategieën.

Publicatiedatum:

01 juli 2026

Laatst bijgewerkt:

01 juli 2026

Type:

Niveau:

Thema:

Tijdsduur:

Groepsgrootte:

Taxonomie van Bloom:

On / Offline:

Rollen:

Type video:

Dit is open leermateriaal van het Practoraat Mediawijsheid en vallen onder de licentie Creative Commons CC BY-NC-SA 4.0

Info leermateriaal

Deze kaartenset helpt studenten desinformatie beter te herkennen door hen vooraf kennis te laten maken met vijf veelgebruikte desinformatiestrategieën.

Publicatiedatum

01 juli 2026

Laatst bijgewerkt

01 juli 2026

Type

Niveau

Thema

Tijdsduur

Groepsgrootte

Taxonomie van Bloom

On / Offline

Zes rollen van de docent

Type video

Dit is open leermateriaal van het Practoraat Mediawijsheid & Burgerschap en vallen onder de licentie Creative Commons BY-NC-SA 4.0

Gerelateerd materiaal:

Feedback gesprekstool

Docenten kunnen met behulp van een gestructureerde feedbackkaart feedbackmomenten effectiever vormgeven, waarbij studenten actief leren deelnemen en gerichter reflecteren op hun werk.

AV-competenties in het AI-tijdperk

De opkomst van AI verandert het audiovisuele vak ingrijpend en vraagt om nieuwe kennis en competenties om als mediaprofessional toekomstbestendig te blijven.

Telefoongebruik gesprekstool

De ideale dag is een gesprekstool die slb’ers helpt om met studenten in gesprek te gaan over hun telefoongebruik.