• Reflecteren op mediagebruik.
• Creëren met media.

Deepfake.

• De studenten kunnen uitleggen wat een deepfake video;
• De studenten kunnen uitleggen waar je een deepfake video aan kunt herkennen;
• De studenten kunnen vertellen wat de voor- en nadelen zijn van deepfake;

Niet van toepassing.

De studenten weten dat er desinformatie wordt verspreid, bijvoorbeeld via sociale media. De studenten kennen de term deepfake nog niet (goed).

Begin de les met uitleg over wat deepfake is. Deepfake is een verzamelnaam voor video’s, beelden en audio die bewerkt of gemaakt zijn met kunstmatige intelligentie (AI). Deze beelden zijn vaak ontzettend moeilijk om van echt te onderscheiden. Op deze manier kunnen er dus video’s of foto’s gemaakt worden, waarop mensen dingen doen of zeggen die ze nooit gedaan hebben.

Door deepfake wordt het steeds lastiger om te achterhalen of iets echt is of niet. In deze les wordt besproken wat deepfake precies is en hoe je het kunt herkennen.

Bekijk met de klas deze deepfake video waarin Morgan Freeman te zien is. (In deze video is te zien wie de stem voor de deepfake heeft ingesproken).

Vraag je studenten het volgende:

• Wat vind je van deze video?
• Wist je dat dit kon?
• Is dit schokkend?
• Ken je voorbeelden van andere deepfake video’s?

Opdracht 1

Bespreek met de studenten waar je op kunt letten bij het kijken naar deepfake video’s. Stel ze via Mentimeter de volgende vraag: Hoe kun je een deepfake herkennen?

Mogelijke reacties:

• De mond beweegt niet op een natuurlijke manier;
• De mond en gezichtsuitdrukking kloppen niet, ze zijn verschillend;
• Er wordt niet geknipperd;
• Er zitten ‘vervaagde’ pixels in het beeld;
• Delen van het lichaam kloppen niet met de rest van het lichaam;
• Het account dat de video op YouTube heeft geplaatst, is geen bekende nieuwzender.

In dit artikel van EenVandaag worden acht tips gegeven om deepfakes te herkennen door deepfake-experts en onderzoekers Theo Gevers en Zeno Geradts. In deze video van New Scientist wordt ook besproken waar je op kunt letten bij het bekijken van video’s die mogelijk deepfake zijn.

Nu de studenten iets beter weten waar ze op moeten letten, kun je een kleine test doen in de klas.

Bekijk de volgende video’s en bespreek met de klas: zijn ze echt of nep? Vraag je studenten: Waar kun je dat aan zien?

• Video 1 (stop de video voor 0:30)

Als je met de klas hebt besproken of de studenten de video nep of echt vinden, kun je de video verder afspelen en wordt onthuld dat het een deepfake is. Je ziet het aan de mondbewegingen en dat het rondom de mond wat onscherper is in beeld.

• Video 2

De video is nep. Je ziet het aan de mondbewegingen die net niet goed aansluiten op de gesproken woorden. Ook lijkt de mond soms een gekke vorm aan te nemen. Daarnaast is het verhaal wat hij vertelt ook heel vreemd.

• Video 3 (kijk 1 min)

Deze video is echt.

Laat de studenten nogmaals naar Mentimeter gaan en stel de volgende vragen:

• Wat voor mogelijkheden heeft het gebruiken van deepfake?
• Wat zijn de gevaren van deepfake?
• Wat vind je van deepfake? Moet het verboden worden of mag het blijven?

Opdracht vereenvoudigd

Laat studenten nadenken over de mogelijke voor- en nadelen van deepfakes in verschillende contexten. Bijvoorbeeld:

• Een kunstenaar gebruikt een deepfake als kern van een nieuw kunstwerk;
• Het gezicht van een bekende influencer wordt gebruikt om iets te zeggen wat niet past bij de eerdere uitingen van deze influencer;
• Een artiest gebruikt deepfake in een nieuwe videoclip;
• Het hoofd van een politicus wordt gebruikt in een deepfake, waardoor het lijkt alsof deze politicus roddelt over collega’s.

Laat studenten hier eerst in tweetallen over nadenken en bespreek dan eventueel klassikaal welke voor- en nadelen studenten gevonden hebben.

Sluit de les af door een stelling in te brengen en de studenten in de ruimte te laten verplaatsen om aan te geven wat ze vinden. Aan de ene kant van het lokaal verzamelen de studenten die het eens met de stelling zijn en aan de andere kant de studenten die het oneens met de stelling zijn.

Je kunt kiezen uit een van de onderstaande stellingen, of kiezen voor een eigen stelling:

• Deepfake moet verboden worden;
• Deepfake is een vorm van kunst;
• Er moet toestemming gevraagd worden aan de persoon van wie een deepfake gemaakt wordt.