Terug

AI & ethiek 2 | Verantwoord gebruik

Onderwerp

AI gebruik binnen onderwijs m.b.t. ethiek en regelgeving.

Competentie

Apparaten en software bedienen | Reflecteren op mediagebruik | Toepassingen exploreren

Benodigdheden

Toegang tot AI-tools (zoals DALL E, Canva AI, Adobe Firefly, of een andere AI-image generator) | Toegang tot Photoshop

In te zetten bij

Burgerschap, Mediawijsheid, ICT, SLB

Lesdoelen

  • Uitleggen wat ethiek betekent in de context van AI.
  • Reflecteren over de invloed van AI op creativiteit, auteursrecht en werkgelegenheid.
  • Kritisch nadenken over het gebruik van AI bij in eigen werk.
  • Toepassen van basisprincipes verantwoord gebruik van AI-tools.
  • Transparant en juist documenteren van AI gebruik in je eigen werk.
  • Onderscheid kunnen maken wat wel en niet mag gebruiken op het gebied van AI tijdens je opleiding.

Te leveren producten

Een kort verslag waarin studenten verantwoorden hoe zij AI hebben gebruikt voor het genereren van tekst of afbeeldingen.

Beginsituatie

Let op: deze les is ontwikkeld voor de opleiding Mediavormger aan het Mediacollege Amsterdam. Voorbeelden en opdrachten zijn aan te passen voor andere opleidingen en vakgebieden.

De student heeft in les 1 geleerd over wat AI is en de ethische dilemma’s die gepaard gaan bij het gebruik van AI. Zij hebben in les 1 handvaten gekregen hoe zij AI op een verantwoorde manier kunnen gebruiken in hun eigen werk. Les 2 is een verdieping op AI op een verantwoorde manier gebruiken in je werk.

Startvraag / Discussie Hoe documenteer je het gebruik van generatieve AI? – Discussie over het belang van transparantie in je werkproces. 

Het verantwoord gebruiken van AI (algemene regels):

  • AI als hulpmiddel, niet als vervanging voor creatief werk.
  • Zorg voor een duidelijk onderscheid tussen door AI gegenereerd werk en door jezelf gemaakte ontwerpen.
  • Gebruik AI als een middel voor iteratie en verkenning, niet als eindproduct. 

Vooruitkijken - 15 min.

Voorwaarden voor het gebruik van generatieve AI voor mbo-studenten Mediavormgeving

  • Onderzoeks- en inspiratiedoeleinden
    • AI mag gebruikt worden als hulpmiddel voor onderzoek en inspiratie, maar de resultaten mogen niet het eindproduct zijn.
    • AI kan helpen bij het verkennen van visuele of tekstuele concepten, maar de eindbewerking moet altijd door de student zelf gebeuren.
  • Documentatie van het gebruik
    • Iedere keer dat AI wordt gebruikt, moet het gebruik gedocumenteerd worden.
    • Documentatie moet bestaan uit de gebruikte prompt en de gegenereerde resultaten, inclusief alle tussenliggende versies van de AI-output.
    • Hoe documenteer je AI-gebruik effectief en op een transparante manier?
  • Voorbeelden van AI-gebruik tijdens de Proeve van Bekwaamheid
    • Gebruik van een AI gegenereerde afbeelding als inspiratie voor een ontwerp.
    • AI-gebruik voor het genereren van tekst of concepten, maar altijd herzien door de student.
  • Ethiek in het gebruik van generatieve AI
    • Gebruik van AI zonder toestemming van auteursrechthebbenden of zonder het juiste gebruik van licenties kan leiden tot juridische problemen.
    • AI-modellen kunnen ook ethische dilemma’s veroorzaken als ze inhoud genereren die schadelijk, bevooroordeeld of aanstootgevend is. Denk hierbij aan deep fakes, chatbots, fake news etc).

Algorithmic bias verwijst naar algoritmes die systematisch onjuiste en vooringenomen beslissingen nemen. Voorbeeld: de toeslagenaffaire!

Deepfakes zijn synthetisch gegenereerde afbeeldingen of video’s waarin een persoon in het medium wordt vervangen door de gelijkenis van iemand anders.

Autonomous Things (AuT) zijn apparaten en machines die autonoom en zonder menselijke interactie specifieke taken uitvoeren. Voorbeelden van dergelijke machines zijn zelfrijdende auto’s, drones en robotica.

Ethische code voor AI-ontwerp | CHEAT SHEET

  • Geef de juiste bronvermelding – Als AI heeft geholpen, geef dan een erkenning.
  • Geef geen verkeerde voorstelling van zaken – Beweer niet dat volledig door AI gegenereerd werk 100% origineel is.
  • Respecteer het auteursrecht – Gebruik AI niet om de stijl van een andere kunstenaar zonder toestemming te kopiëren.
  • Gebruik AI als hulpmiddel – Verbeter je werk, maar vertrouw er niet volledig op.
  • Blijf op de hoogte – AI-wetgeving evolueert; blijf op de hoogte van veranderingen. [https://www.rdi.nl/onderwerpen/kunstmatige-intelligentie/regelgeving-kunstmatige-intelligentie-ai]

Uitvoering - 60 min.

Terugkijken - 15 min.

Deze les valt onder UNESCO AI patronage

Auteur:

Rosa Groenewoud

Onderwijsinstelling:

Mediacollege Amsterdam – mbo

Rol:

Docent UX & Design

De docenten van het Practoraat Mediawijsheid & Burgerschap doen praktijkgericht onderzoek om nieuwe ideeën uit te proberen en kennis op te doen om de onderwijspraktijk te verbeteren. Rosa Groenewoud van het Mediacollege Amsterdam verdiepte zich in het gebruik van AI binnen de opleiding Mediavormgever. Ze merkte dat er weinig duidelijke richtlijnen waren en dat zowel studenten als docenten zoekende zijn naar houvast. Vanuit een persoonlijke én professionele nieuwsgierigheid ontwikkelde Rosa een lessen die studenten helpt AI op een verantwoorde en ethische manier te gebruiken in hun creatieve werk.

Wat was de aanleiding van je onderzoek?
Ik merkte dat er weinig tot geen duidelijke richtlijnen mbt het gebruik van AI voor de opleiding Mediavormgever waren. Ook was ik nieuwsgierig naar wat ik er zelf nou van vond. Het kan namelijk zowel beangstigend als prachtig zijn. Het was dus ook een persoonlijke zoektocht.

In welke context vond je onderzoek plaats (les, klas, team, school breed)?
Voor de opleiding Mediavormgever (MV) aan het Mediacollege Amsterdam en dan met name de eindexamenklas, ook al is de les voor alle jaren van de opleiding geschikt.

Wat wilde je te weten komen?
Wat de bestaande regelgeving omtrent AI gebruik was – zowel landelijk, schoolbreed en als opleiding en of dat mooi op elkaar aansloot. Maar ook wat de vormgeving docenten zelf eigenlijk vonden van het gebruik van AI in het creatieve onderwijs en of er al duidelijke richtlijnen voor de studenten waren.

Wat wilde je opleveren?
Een les die duidelijke kaders en richtlijnen geeft voor de studenten binnen de wirwar van informatie omtrent dit onderwerp.

Hoe heb je je onderzoek aangepakt (informatie vinden, experts bevragen, etc.)?
Ik heb meerdere artikelen, boeken, podcasts, onderzoeken etc gebruikt om een goed beeld te krijgen over regelgeving en ethiek binnen AI.


Artikelen

Waar liep je tegenaan?
Eigenlijk niet veel. De docenten werkte goed mee. Er was genoeg informatie over te vinden en mijn onderzoek spitste zich redelijk snel toe op een duidelijk, gekaderd onderwerp.

Wat gaf je energie?
Nieuwe dingen leren waardoor ik ook tot nieuwe inzichten kwam, mijn (AI-)horizon verbreden en de diep-filosofische vraagstukken overdenken over wat het nou is om mens te zijn door alle artikelen die ik erover las.

Wat hebben andere docenten aan je onderzoek?
Ze hoeven niet meer zelf de regelgeving omtrent AI te gaan opzoeken, ze kunnen hun studenten beter inlichten over de regels, de ethiek (en gevaren) van het gebruik van AI tijdens je opleiding.

Info leermiddel

Verdieping op AI: hoe gebruik je het op een verantwoorde manier in je werk.

Publicatiedatum:

09 juli 2025

Laatst bijgewerkt:

10 februari 2026

Type:

Niveau:

Thema:

Tijdsduur:

Groepsgrootte:

Taxonomie van Bloom:

On / Offline:

Rollen:

Type video:

Dit is open leermateriaal van het Practoraat Mediawijsheid en vallen onder de licentie Creative Commons CC BY-NC-SA 4.0

Info leermateriaal

Verdieping op AI: hoe gebruik je het op een verantwoorde manier in je werk.

Publicatiedatum

09 juli 2025

Laatst bijgewerkt

10 februari 2026

Type

Niveau

Thema

Tijdsduur

Groepsgrootte

Taxonomie van Bloom

On / Offline

Zes rollen van de docent

Type video

Dit is open leermateriaal van het Practoraat Mediawijsheid & Burgerschap en vallen onder de licentie Creative Commons BY-NC-SA 4.0

Gerelateerd materiaal:

Kennisbank bouwen

Een effectieve kennisbank ondersteunt studenten om met duidelijke materialen en structuur zelfstandiger en in eigen tempo te leren.

Telefoonfuik

Dit werkboek (met bijbehorende docentenhandleiding) is ontworpen als instrument om het telefoongebruik van studenten inzichtelijk te maken. Door middel van gerichte opdrachten en reflectievragen analyseren studenten hun eigen gedrag.

Programmeren met ChatGPT

Deze uitwerking toont hoe ChatGPT is gebruikt om te leren programmeren, met als resultaat een bronvermeldinggenerator die studenten automatisch helpt bij het correct vermelden van bronnen.