- Laat studenten actief aan de slag gaan met teksten door erover te praten en te schrijven.
- Verzamel gegevens over de leesontwikkeling en pas daar je onderwijs op aan.
Op basis van de geraadpleegde literatuur en de interviews met de studenten, formuleerde ik de volgende ontwerpeisen voor mijn product:
- Coöperatief ontwerp: studenten werken samen in rollen of groepen — passend bij hun behoefte aan interactie en samenwerking;
- Productgerichte output: de leeservaring krijgt een zichtbare vorm, zoals een poster;
- Concrete mediawijsheid: het ontwerp bevat instructies of voorbeelden rondom mediawijze invalshoeken;
- Thematische flexibiliteit: de inhoud is aanpasbaar op basis van interesse of voorkennis, zodat studenten zich kunnen herkennen in het onderwerp;
- Toegankelijkheid voor zwakkere lezers: er is ruimte voor differentiatie, bijvoorbeeld via strategiekaarten of extra uitleg;
- Formatieve feedbackmogelijkheden: studenten geven elkaar feedback aan de hand van duidelijke criteria of rubrics, wat het leerproces versterkt.
Op basis van deze ontwerpeisen ontwikkelde ik een lessenserie die bijdraagt aan de leesvaardigheid én mediawijsheid van studenten. De serie bestaat uit vier fases: een verkenningsfase om tot een leeskeuze te komen, (samenwerkend of individueel) lezen, het maken van een leesposter en een peerreview waarin studenten met elkaar in gesprek gaan over hun leeservaringen.
Literatuur
- Kerpel, A. (2024). Coöperatief leren. wij-leren.nl via https://wij-leren.nl/cooperatief-leren-artikel.php.
- Kuiken, F., Moeken, N. en Welie, C. (2016). Samenwerkend lezen in het voortgezet onderwijs (SALEVO). Effectiviteit voor verschillende typen leerlingen. Levende Talen Tijdschrift, 17(2), 38-49 via https://lttijdschriften.nl/ojs/index.php/ltt/article/view/1568.
- Snel, M. & Kennistafel Effectief Leesonderwijs. (z.d.). Kwaliteitswaaier: effectief onderwijs in begrijpend lezen via https://www.platformsamenonderzoeken.nl/wp-content/uploads/2023/01/KwaliteitswaaierEffectief-Onderwijs-in-Begrijpend-Lezen-versie-2024.pdf.
Waar liep je tegenaan?
Het was een uitdaging om het prototype door te ontwikkelen op basis van feedback van stakeholders. Testen van het prototype was niet mogelijk, omdat het om een volledige lessenserie gaat. Dit betekent dat ik een definitief product heb ontwikkeld zonder het in de praktijk te hebben kunnen uitproberen. Om te voorkomen dat de lessenserie niet passend zou zijn, heb ik het prototype besproken met een vakgroepcollega en studenten. Toch merkte ik dat het lastig was om structureel feedback op te halen, omdat ik hen, door de realiteit van een werkweek, niet wekelijks op de hoogte hield van mijn onderzoek. Dat is zeker een leermoment gebleken.
Wat gaf je energie?
Dat ik een lessenserie heb weten te ontwerpen die zich zowel richt op leesvaardigheid als mediawijsheid. Daarnaast voelt dit product als een samenkomst van de behoeften van de student, mijn eigen lespraktijk, zelf ontwikkeld lesmateriaal en de geraadpleegde literatuur. Ook is het waardevol dat ik een hedendaagse leeslijst heb samengesteld. Deze heb ik verwerkt in een hand-out, vier lesbrieven, presentatiepagina’s bij elk boekfragment op de leeslijst en een voorbeeldposter.Tot slot ben ik tevreden over de lessenserie, omdat ik ervan overtuigd ben dat deze manier van leesonderwijs daadwerkelijk bijdraagt aan de leesvaardigheid van studenten.
Wat hebben andere docenten aan je onderzoek?
Het leesproject SALEBO en SOLEBO biedt docenten een alternatief voor de standaard leesdidactiek, zowel bij het vak Nederlands als bij burgerschap. Het sluit aan bij wat studenten motiveert en stimuleert hen om na te denken over tekst, beeld, taal en media. Docenten kunnen de hand-out en leesrollen gebruiken, eigen fragmenten toevoegen of de bestaande opvragen, en variëren in verwerking of deze één-op-één overnemen
